 The story continues
Na de succesvolle lancering van de AAT nieuwsbrief eerder dit jaar, is het nu de beurt aan uitgave twee. De afgelopen maanden zijn er veel nieuwe inschrijvingen binnengekomen, het aantal AAT-nieuwsbrief-lezers staat nu op bijna 400 personen en instellingen uit de gehele erfgoedsector.
Er zijn veel waarderende evenals kritische opmerkingen gemaild naar aanleiding van de eerste nieuwsbrief. Wij zijn er blij met al deze reacties. Het merendeel van de opmerkingen hebben we waar mogelijk toegepast. Vanuit bureau AAT roepen we dan ook op om vooral te blijven reageren, met tips voor de invulling, verbeteringen van de lay-out of misschien heeft u zelf nog een interessant artikel of link die u graag geplaatst ziet. Mailt u alstublieft naar onder vermelding van nieuwsbrief.
In de vorige nieuwsbrief bent u geïnformeerd over de verandering die binnen de AAT gaan plaatsvinden. Ruim drie maanden later is het Nationale Thesauri Referentiestructuur-project (NTR-project) in volle gang. Begin juli is er een start gemaakt met enkele zogenaamde pilot-projecten die een duidelijk beeld moeten gaan werpen op de technische mogelijk- en onmogelijkheden. In deze nieuwsbrief stellen drie van de vier pilot-projecten zich voor. De Stichting Kerkelijk Kunstbezit Nederland, De Rijksdienst Oudheidkundig Bodemonderzoek en De stichting Volkenkundige collecties geven ieder een korte introductie op hun thesaurus. Ze vertellen waar ze in het erfgoedveld staan en wat hun uitgangspunt binnen de pilots is.
Bert Warmelink (adjunct directeur van het RKD) licht deze projectfase verder toe. Verder vertelt Doret van Eeken van de projectgroep Actualisering Monumentenregister (AMR) over haar taken met betrekking tot de AAT.
Daarnaast zijn er natuurlijk de mededelingen vanuit bureau AAT, over de download functie, een nieuwtje voor Adlib gebruikers en cursussen.
 Rondom de AAT II
Wat is er gaande rondom de AAT? deel II
In de nieuwsbrief van april 2005 werd u, in het artikel "Wat is er gaande rondom de AAT?" op de hoogte gebracht van de start van het project Nationale Thesaurus Referentiestructuur. In dat project worden de mogelijkheden onderzocht om de AAT te koppelen aan andere thesauri in het erfgoedveld, opdat een netwerk van thesauri kan onstaan. In dat netwerk zou, zo bevelen een tweetal voorstudies aan, sprake moeten zijn van gedistribueerd beheer, maar ook van enige vorm van redactie. Gestreefd wordt naar een minimum aan centrale regie en een doelmatige afstemming. Daarbij zijn twee aspecten van belang:
-hoe de verscheidene thesauri (door middel van RDF) aan de AAT te koppelen en twee;
-hoe het beheer verder te organiseren.
Wat het eerste aspect betreft: binnen het project zijn/worden een viertal pilotprojecten gestart, waarin erfgoedthesauri aan de AAT worden gekoppeld. Deze pilots moeten de technische 'voors en tegens' van het project aantonen, zodat deze bevindingen kunnen worden meegenomen bij het formuleren van een organisatiestructuur. Van drie pilots (religieus erfgoed, volkenkunde en archeologie) vindt u in deze nieuwsbrief een nadere beschrijving. De vierde pilot is nog niet in een zelfde fase van ontwikkeling maar zal hoogstwaarschijnlijk rond landbouwerktuigen geformuleerd worden. De resultaten van deze pilots zullen worden gepresenteerd op een tweede bijeenkomst die in oktober 2005 zal plaatsvinden. Op die bijeenkomst zal ook aandacht worden besteed aan het andere aspect: het beheer van een en ander. Op basis van de conclusies van de oktober-bijeenkomst zullen aanbevelingen voor de verdere ontwikkeling worden geformuleerd. De resultaten van deze bijeenkomst zullen in de volgende nieuwsbrief en op de website van de AAT aan u bekend worden gemaakt.
 Pilot 1. De SKKN
Een nieuwe thesaurus versterkt de AAT
De Stichting Kerkelijk Kunstbezit in Nederland (SKKN) die al bijna dertig jaar Nederlandse kerken inventariseert en een archief heeft opgebouwd van inmiddels ruim 250.000 objectbeschrijvingen, maakt momenteel een thesaurus voor het christelijk religieus erfgoed.
|
Dit thesaurusproject, dat op 1 november a.s. zal zijn afgerond, wordt gedragen door de Nederlandse musea en instanties die religieus erfgoed beheren om gezamenlijk tot een eenduidig woordgebruik te komen.De Mondriaan Stichting en het Prins Bernhard Cultuurfonds ondersteunen dit project financieel. Om tot een grotere duidelijkheid te komen omtrent de voorwerpen, heeft de SKKN de woordenlijst met scopenotes inmiddels op haar website geplaatst en ook de fotoredactie op zich genomen. Het geheel van naamgeving, beschrijving en foto's van de objecten is een waardevol beschrijvingsinstrument geworden.
Inmiddels is er ook het pilotproject van start gegaan waarvoor de SKKN haar thesaurus ter beschikking heeft gesteld. Het project is een onderdeel van een pilot die de RKD met vier instanties uitwerkt. Door de thesauri aan elkaar te linken kunnen we onderzoeken of in een te ontwikkelen nieuwe opzet instellingen uit het veld dat onderdeel kunnen onderhouden waarop zij deskundig zijn. De SKKN zal in deze opzet bijvoorbeeld verantwoordelijk zijn voor het AAT-onderdeel betreffende het religieus erfgoed.
Voor meer informatie:
Mieke van Zanten thesauruscoördinator Stichting Kerkelijk Kunstbezit Nederland
e-mail:
 Pilot 2. De ROB
Deelname van Rijksdienst Oudheidkundig Bodemonderzoek
De Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB) neemt graag deel aan een pilotproject van het programma Nationale Thesauri Referentiestructuren. De Nederlandse archeologie beschikt, naast de thesauri voor bibliotheekontsluiting, over een lijst van toegestane termen: het Archeologisch Basis Register. Deze hiërarchisch geordende lijst van ca. 10.000 "Broader and Narrower Terms" is onderdeel van ARCHIS, het landelijke registratiesysteem van archeologische vondsten en vindplaatsen. De mogelijkheid dient zich nu aan om te onderzoeken hoe archeologische kennis "aangehaakt" kan worden aan de Art and Architecture Thesaurus (AAT) en welke inspanning dat kost. Daarvoor zal de referentie collectie laat-middeleeuws glas, die een subset en een uitbreiding van het ABR vormt, als proefgegevensset gebruikt worden. Een eerdere vluchtige kennismaking met de AAT heeft geleerd dat de beschrijving van museale collecties en archeologische referentie collecties veel overeenkomsten, maar ook verschillen vertonen. Deze pilot zal dan ook worden ingezet om de toepasbaarheid van thesauri uit verschillende disciplines te onderzoeken. Daarnaast is de beschikbaar gestelde glasthesaurus van een heel andere gelaagdheid dan de AAT wat ook op term niveau voor de nodige uitdagingen zal zorgen. Desalniettemin komt dit project, in een tijd waarin traditionele grenzen tussen disciplines verdwijnen, goed van pas.
Voor meer informatie:
dr. A Guus Lange
senior researcher Rijksdienst Oudheidkundig Bodemonderzoek
e-mail:
 Pilot 3. De SVCN
Stichting Volkenkundige Collecties Nederland in pilot van Nationale Thesaurus Referentie Structuur
Zeven volkenkundige musea in Nederland hebben zich verenigd in de Stichting Volkenkundige Collectie Nederland. Zij streven naar een inzichtelijke samenhang en afstemming van de volkenkundige collecties in Nederland. De samenwerking vergemakkelijkt het bruikleenverkeer, verbreiding van kennis en expertise, het aanvragen van subsidie en de aankoop van objecten via een aankoopfonds. Gezamenlijk presenteren zij de Volkenkundige Collectie Nederland via de website www.svcn.nl en ontwikkelen een Nederlandse Volkenkundige Thesaurus. Inmiddels zagen vier thesaurusfacetten het licht:
-Categorie-indeling (1996): ca. 290 termen
-Geografische Herkomst (1998): ca. 4.000 termen
-Culturele Herkomst (1999): ca. 4.225 termen
-Objecttrefwoord (2005): ca. 5.500 termen en gebaseerd op de AAT-NL. Hoewel de AAT in eerste instantie westers georiënteerd is en terminologie levert m.b.t. kunst, kunstnijverheid en architectuur kunnen de volkenkundige musea er heel behoorlijk mee uit de voeten. Structuur en terminologie van de AAT-NL dienen als leidraad en volkenkundige termen worden ingevoegd.
|
De thesaurus wordt gebruikt bij collectieregistratie en als zoekmachine op de website. De thesaurus biedt een bruikbaar instrument om museumcollecties eenduidig te registreren, op veelzijdige wijze te ontsluiten, inzicht te geven in de samenhang en toegankelijk te maken voor museale collega's en een breed (internet)publiek. De thesaurusfacetten zijn inductief opgezet en vormen elkaar aanvullende eenheden van informatie zonder al teveel overlappingen. Via geografische en culturele herkomst, een typologische en een functionele ingang worden de collecties toegankelijk gemaakt. Verschillende werkgroepen -conservatoren en registrators- dragen zorg voor validatie. Thesaurusbeheer en coõrdinatie worden door een thesaurus-coõrdinator uitgevoerd.
Ontwikkeling van een thesaurus blijft een tijdrovende en kostbare onderneming. Ook na oplevering moeten nieuwe ontwikkelingen regelmatig worden verwerkt om de thesaurus doelmatig te houden; geografische en culturele grenzen verschuiven of terminologie verandert. Door C-IT is een on-line thesaurusbeheermodule -gebaseerd op TMS- ontwikkeld waardoor de thesaurus in een constante workflow continu onderhouden kan worden terwijl de gebruikers niet lastig worden gevallen met conversieproblemen en over de meest recente thesaurusgegevens kunnen beschikken.
Policy van de SVCN is waar mogelijk aan te sluiten bij (inter)nationale standaarden en kruisbestuivende samenwerkingen. In het kader van het project Nationale Thesaurus Referentiestructuur zal SVCN deelnemen aan een pilot. Onderzocht wordt op welke wijze AAT-NL en SVCN geconsolideerd, synchroon onderhouden en ter beschikking van het museale veld gesteld zouden kunnen worden. Uitgangspunt is dat op termijn een breed publiek in principe het gehele digitale erfgoed -westers en niet-westers- met eenzelfde uniforme zoektaal zou moeten kunnen doorvorsen.
Voor meer informatie:
Drs. M.A. Kunst
Thesauruscoördinator Stichting Volkenkundige Collectie Nederland
p/a Rijksmuseum voor Volkenkunde
e-mail:
 Actualisering Monumentenregister
Aanvullende architectuurtermen toegevoegd vanuit het project Actualisering Monumentenregister
In aanvulling op de architectuurtermen die in de afgelopen jaren in de AAT zijn opgenomen door het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed en de Rijksdienst voor de Monumentenzorg, zal in de komende periode nog een groot aantal termen worden toegevoegd vanuit het project Actualisering Monumentenregister (AMR). Dit project heeft tot doel om de registergegevens van de ruim 60.000 Rijksmonumenten in Nederland op orde te brengen en door digitalisering toegankelijk te maken. Een onderdeel hiervan is het beschrijven van het exterieur en interieur van deze rijksmonumenten met behulp van vastgestelde termenlijsten, waarin de van toepassing zijnde kenmerken van rijksmonumenten worden aangevinkt. De beschrijvingen van het project AMR zijn zo opgezet dat deze, als zij zijn ondergebracht in de database van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg, optimaal bevraagbaar zullen zijn. Door het beschrijven via vaste termen wordt het mogelijk om monumenten met specifieke kenmerken uit het bestand te filteren. Zo kan in de toekomst bijvoorbeeld een selectie worden gemaakt van alle monumentale boerderijen van het type hallenhuis met dwarsbeuk.
Voor een groot deel komen de door Actualisering Monumentenregister gebruikte termen overeen met de bestaande architectuurtemen in de AAT, maar deels ontbreken de benodigde termen nog. Deze aanvullende termen worden in de AAT opgenomen met rubriekkenmerk AMR. Binnen het project Actualisering Monumentenregister ben ik verantwoordelijk voor de aanvulling van architectuurtermen in de AAT.
Voor meer informatie:
Doret van Eeken
Coördinator bijzonder werksoorten AMR
e-mail:
|
